Z Józefem Wyciślokiem – Radcą Ministra Finansów – rozmawia Jacek Broszkiewicz


– Jakie jest stanowisko i działanie Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju wobec kryzysu światowego?

– Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) podejmuje szereg działań min. Przygotowując stosowne dokumenty jak np. „Strategiczną odpowiedź OECD na globalny kryzys finansowy i gospodarczy” oraz Raport „Dążenie do rozwoju - wydanie 2009”. Strategiczna odpowiedź OECD”- obok działań średnioterminowych – nakierowywana jest na długoterminowe zmiany polityki gospodarczej, które eliminując błędy ujawnione przez obecny kryzys – mają stworzyć silniejsze podstawy gospodarki światowej i wykorzystać konieczne zmiany restrukturyzacyjne do osiągnięcia długoterminowych celów. Uwaga OECD ma być skoncentrowana na dwóch najistotniejszych dla przyszłego rozwoju obszarach:


Finanse, konkurencyjności i zarządzanie.
W kontekście reformy regulacyjnej rynków finansowych, OECD zamierza służyć jako platforma instytucjonalna dla stałego dialogu między podmiotami bezpośrednio odpowiedzialnymi za te reformy, tak aby wspomóc przejrzystość, efektywność, konkurencyjność i prawidłowe zarządzanie oraz zagwarantować koordynację polityki na szczeblu międzynarodowym.

Zrównoważony wzrost w długim okresie.
Celem OECD jest wskazywanie rozwiązań politycznych i opracowywanie rekomendacji, które pozwolą powrócić na ścieżkę zrównoważonego wzrostu przy zachowaniu zasad niskiej emisji gazów cieplarnianych, ekoinnowacji, rozwoju wiedzy w warunkach społeczeństwa równych szans i ochrony jednostek najbardziej wrażliwych. Zasadniczym wkładem ma być zapewnienie równowagi między państwem a rynkiem oraz zdefiniowanie strategii wyjścia dla rządów z polityki interwencji w sektor prywatny, gdy minie kryzys.
Obecnie, gdy politycy szukają sposobów na uzdrowienie gospodarek, ważną kwestią w programach rządów poszczególnych państw jest zarządzanie kryzysem. Jednocześnie zaznacza się konieczność podejmowania reform strukturalnych, które w dłuższej perspektywie umocnią wzrost gospodarczy. W krótkim okresie reformy te mogą także pobudzić popyt, co ma szczególne znaczenie w kontekście obecnego kryzysu.

Raport „Dążenie do rozwoju 2009” opisuje najbardziej odpowiednie reformy strukturalne konieczne do osiągnięcia poprawy wyników ekonomicznych, analizuje bieżące postępy we wdrażaniu reform polityki strukturalnej oraz określa priorytety polityki dla każdego z państw OECD, które w dłuższej perspektywie mogą podnieść wzrost gospodarczy. Dokument wzywa do przeprowadzenia w wielu obszarach reform, które przyczynią się do podniesienia wydajności pracy i poziomu zatrudnienia. Należą do nich reformy systemu edukacji, regulacji rynków produktowych, polityki rolnej, systemów podatków i zasiłków, a także polityki odnoszącej się do opieki zdrowotnej i rynku pracy. Niniejszy raport wymienia trzy szerokie reformy fiskalne i strukturalne, które mogą teraz przynieść „podwójną dywidendę”: wzrost wydatków na infrastrukturę, zwiększone wydatki na aktywną politykę na rynku pracy, w tym obowiązkowe kursy szkoleniowe; oraz obniżenie podatków dochodowych od osób fizycznych, przede wszystkim osób o niskich zarobkach. W niektórych przypadkach do wzrostu popytu w krótkiej perspektywie, a w dłuższej do podniesienia wydajności mogą przyczynić się także reformy rynku produktowego, ułatwiające wejście na rynek oraz zwiększające konkurencję.
Ze względu na skupienie się na reformach prowadzących do długoterminowego wzrostu, niniejszy raport stanowi istotny element strategicznej odpowiedzi OECD na kryzys finansowy i gospodarczy. Dokument kończy się konkluzją, że kraje OECD nie powinny pozwolić, aby kryzys gospodarczy, z którym się borykają, spowodował spowolnienie reform strukturalnych, oraz że należy wykorzystać szanse na przeprowadzenie reform, aby umocnić rozwój gospodarczy i podnieść poziom życia. Pod żadnym pozorem nie wolno powtarzać błędów popełnionych podczas poprzednich kryzysów. Dotyczy to zwłaszcza prób obniżenia bezrobocia poprzez ograniczenie podaży pracy, co okazałoby się równie szkodliwe, jak w przeszłości i spowodowałoby zubożenie naszych społeczeństw.
Kluczem do zwiększenia dobrobytu na całym świecie jest utrzymanie otwartych rynków i unikanie nowego protekcjonizmu.

– Mówi się o korzyściach ale i o zgubnych skutkach globalizacji oraz działalności korporacji ponadnarodowych we współczesnym świecie i ich wpływie na kryzys gospodarczy...

– Już dzisiaj można mówić o pozytywnych skutkach zmian, które przyniosła globalizacja. Najważniejsze skutki globalizacji, a zarazem korzyści to: lepsze warunki dla rozwoju nauki i techniki oraz możliwości pełniejszego wykorzystania osiągnięć w tej dziedzinie, nowe możliwości rozwiązywania problemów egzystencjalnych społeczności opóźnionych w rozwoju. Ponadto powstanie nowych szans dla osiągnięcia wzrostu gospodarczego i słabnięcie roli państw, na skutek prywatyzacji oraz wzrostu udziału w życiu społeczno – gospodarczym podmiotów publiczno – prywatnych. Obecnie na całym świecie działa około 63 tysięcy korporacji transnarodowych posiadających ponad 820 tysięcy zagranicznych filii. Łączna wartość produktu brutto korporacji stanowi około 25% światowego PKB, a dochody największych korporacji przewyższają krajowe produkty wielu średniej wielkości krajów, również Polski.

W światowym eksporcie dostawy wewnątrz korporacyjne stanowią w przybliżeniu 35% dalsze 40% przypada na dostawy niezależnych odbiorców współpracujących z korporacjami. Działalność korporacji spełnia bowiem w gospodarce światowej wiele ważnych funkcji, które służą rozwojowi i przemianom w skali globalnej, regionalnej i krajowej. Realizując swą politykę ekspansji (inwestycyjna, kooperacyjna, handlowa) korporacje dokonują przemieszczania zasobów i zdolności wytwórczych, pobudzają wzrost a także efektywność gospodarczą. Ponadto przyczyniają się do restrukturyzacji sektorów i przedsiębiorstw, aktywizują konkurencję i lokalną przedsiębiorczość, transmitują nowe metody i wzorce gospodarowania oraz umacniają międzynarodowe powiązania i współzależności.
Niekiedy jednak można zauważyć, że działalność korporacji transnarodowych może mieć również niekorzystne oddziaływanie na gospodarki krajów goszczących.

Działalność korporacji może, bowiem doprowadzić do np. praktyk restrykcyjnych, „podcinania” krajowych przedsiębiorstw, drenażu rynków i zaawansowanych zasobów wytwórczych, oligopoliazacji rynków branżowych czy też utrwalania tradycyjnej struktury eksportu.
Jedną z podstawowych cech gospodarki światowej jest stale rosnące „umiędzynarodowienie” działalności gospodarczej, dlatego otoczenie w którym jest prowadzona wspólna działalność gospodarcza, a zwłaszcza działalność przedsiębiorstw powiązanych prowadzi bardzo często do przenoszenia się na systemy podatkowe poszczególnych krajów„zawirowań” w różnych częściach świata.                                                                                                       

Wywołuje to zjawisko  przenoszenia dochodów, których często głównym celem jest unikanie opodatkowania, co wymaga od administracji skarbowej państw OECD i Unii Europejskiej coraz większych umiejętności, coraz większej sprawności.

Także przedsiębiorstwa wielonarodowe, korporacje, tzw. Przedsiębiorstwa powiązane i związana z nimi problematyka transfer pricing to główne wyzwanie kontroli państw OECD i Unii Europejskiej w zakresie ich nadzoru i kontroli. Zresztą, mówi już o tym „historyczny” już dokument OECD, jakim jest Nota opracowana przez sekretariat OECD Komisji do spraw Skarbowych z dnia 20 stycznia 1998r. Należy stwierdzić, że (może nie wszystkie) przedsiębiorstwa wielonarodowe, przedsiębiorstwa powiązane, manipulują cenami w obrotach międzynarodowych, między krajami o różnych systemach prawnych i stawkach podatkowych, dążąc tym samym do zmniejszania całkowitych zobowiązań podatkowych. Próbują skumulować maksymalną kwotę swego zysku w państwach o najniższych podatkach, nawet w tzw. Rajach podatkowych gdzie z reguły mają siedzibę tzw. spółki – matki, podmioty dominujące.

– Ano właśnie: raje podatkowe – jak je definiuje OECD i jak są wykorzystywane przez podatników?

– Zgodnie z powszechnie przyjęta decyzją OECD rajem podatkowym (ang. tax haven) określa się obszar, w którym istniejący system prawny umożliwia podmiotom zagranicznym redukcję obciążeń podatkowych w ich macierzystym kraju. Raje podatkowe mogą być wykorzystywane przez podatników w dwojaki sposób: w celu redukcji obciążeń podatkowych związanych z uzyskiwaniem dochodów przez osoby fizyczne, oraz dla minimalizacji podatków dochodowych od osób prawnych. Globalizacja ułatwia przemieszczanie się kapitału spółek jak i majątków osób prywatnych. Boston Consulting Group szacuje, że ok. 7,3 mld USD należących do majątku osobistego zostało zgromadzonych w rajach podatkowych w tym około 2 mld USD w samej Szwajcarii.

– Czy kryzys gospodarczy wpływa na ocenę przyjętych strategii cen transferowych?

– Gwałtowne zmiany na rynkach finansowych mogą wymusić na podmiotach powiązanych konieczność renegocjacji zawartych już uprzednich porozumień cenowych. Porozumienia te w znacznej części opierają się na standardach wypracowanych przez OECD, które opracowane były przy założeniu istnienia stabilnych warunków gospodarczych. Tymczasem dynamicznie zmieniająca się sytuacja gospodarcza i kryzys gospodarczy wymuszają na podmiotach powiązanych działania, które mogą odbiegać od przyjętych w tych umowach modelach cen. W szczególności stosowanie w wycenie metody rozsądnej marży może okazać się niemożliwe przy obecnych warunkach rynkowych. Dlatego eksperci z krajów, w których prawo przewiduje możliwość  zawarcia uprzedniego porozumienia cenowego wskazują, że w obliczu narastających trudności z jakimi muszą się zmierzyć firmy, władze podatkowe powinny bardziej elastycznie reagować na wnioski podatników dotyczące możliwości renegocjacji warunków takiego porozumienia. OECD prowadzi intensywne działania zmierzające do zmiany zasad dotyczących cen transferowych, określonych w Modelowej Konwencji OECD w sprawie podatku od dochodu i majątku. Zagadnieniom tym poświęcona była m.in. konferencja Organizacji, która odbyła się pod koniec września 2009 roku w Paryżu. Tematem były wyzwania związane z cenami transferowymi w obliczu kryzysu finansowego. Ponad 700 ekspertów podatkowych, którzy reprezentowali 80 rządów, międzynarodowych organizacji i przedstawicieli firm doradczych, spotkało się, aby omówić planowane przez OECD zmiany Modelowej Konwencji OECD, w tym zmiany dotyczące metody przypisywania dochodów osiągniętych przez przedsiębiorstwo do stałego zakładu prowadzonego w innym kraju niż państwo siedziby.

– Dziękuję za tę część naszej rozmowy.